Fransa 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını yasakladı. Avrupa’da ilk olan bu adım, dijital reşitlik yaşını 15’e çekerek çocukları çevrimiçi risklerden korumayı amaçlıyor.
Fransa, 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan yasa tasarısını parlamento onayıyla kabul etti. Avrupa’da bir ilk olan bu düzenleme, çocukları çevrimiçi zararlı içeriklerden korumayı hedefliyor. Senato’da 2’ye karşı 243, Ulusal Meclis’te ise 81’e karşı 279 oyla geçen yasa, Anayasa Konseyi sürecinin tamamlanmasının ardından yürürlüğe girecek.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un desteklediği yasa, ülkedeki “dijital reşitlik yaşı”nı 15 olarak belirledi. Hükümet, düzenlemenin yeni eğitim-öğretim yılına yetişmesini amaçlıyor. Yeni sosyal medya hesapları için yasak 1 Eylül 2026’dan itibaren uygulanacak. Halihazırda hesabı bulunan 15 yaş altı kullanıcılar için ise platformlara dört aylık geçiş süresi tanınacak ve 1 Ocak 2027’den itibaren mevcut hesaplar da yaş doğrulama sürecinden geçecek.
Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat gibi kullanıcılar arası etkileşim, paylaşım ve topluluk oluşturma imkanı sunan platformların sosyal ağ niteliği taşıyan bölümleri yasanın kapsamında yer alıyor. YouTube ve WhatsApp gibi hizmetlerde ise ayrım daha dikkatli yapılacak. Video izleme veya mesajlaşma işlevleri doğrudan yasağın hedefi olmazken, yorum yapma, paylaşımda bulunma ve sosyal ağ etkileşimi oluşturan özellikler düzenleme kapsamında değerlendirilebilecek.
Çevrimiçi ansiklopediler, eğitim içerikleri ve açık kaynaklı eğitim veya yazılım paylaşım platformları yasa kapsamı dışında bırakıldı. Hangi hizmetlerin sosyal ağ işlevi nedeniyle uygulamaya dahil edileceği, yaş doğrulama sistemlerinin devreye girmesiyle daha netleşecek.
Yasanın en kritik başlıklarından biri olan yaş doğrulama sorumluluğu, hükümet tarafından sosyal medya platformlarına yüklendi. Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, “Sorumluluğu sosyal ağlara yüklüyoruz. Yaşı doğrulayacak teknik çözümü onlar bulmak zorunda kalacak” açıklamasını yaptı. Le Henanff, France Identite ve La Poste’un iştiraki Docaposte gibi mevcut teknik çözümlerin kullanılabileceğini belirtti.
Kişisel verilerin korunması tartışmalarına değinen Le Henanff, yaş doğrulayan sistemin neden talep edildiğini ve hangi platform için kullanıldığını bilmeyeceğini ifade etti. Sosyal ağların da kendisine başvuran kişi hakkında hiçbir kişisel bilgiye sahip olmayacağını ekledi. Hükümetin üzerinde durduğu modelde, üçüncü bir güvenilir aracı kullanıcının yaşını doğrulayacak ve platforma yalnızca kişinin 15 yaşından küçük olup olmadığına dair ikili bir yanıt gönderecek.
Le Henanff ayrıca, platformların kullanıcılara tek bir yaş doğrulama yöntemi dayatmasını istemediklerini, en az iki seçenek sunulmasını beklediklerini vurguladı. Bu düzenlemeyi çocukların çevrimiçi ortamda korunması açısından tarihi bir adım olarak nitelendiren Le Henanff, Fransa’nın “Avrupa’da dijital reşitlik yaşını getiren ilk ülke olacağını” belirtti.
Yasa, sosyal medya yasağının yanı sıra liselerde cep telefonu kullanımına yönelik düzenlemeyi de içeriyor. Fransa’da ilkokul ve ortaokullarda halihazırda uygulanan cep telefonu yasağı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren liseleri de kapsayacak şekilde genişletilecek. Hükümet, bu adımın öğrencilerin derslere daha iyi odaklanmasını amaçladığını belirtti. Milletvekili Laure Miller, düzenlemenin çocuklara “ellerinden alınan çocukluklarını geri vereceğini” ifade etti. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da daha önce yaptığı açıklamada, sosyal medyanın çocukların dikkatini ve gelişimini etkilediğini vurgulamış, “15 yaşından önce artık sosyal medya yok” sözleriyle düzenlemenin amacını özetlemişti.
Yasanın kabul edilmesine rağmen uygulamanın nasıl işleyeceği konusunda tartışmalar sürüyor. Yaş doğrulama sistemlerinin güvenilirliği, çocukların VPN veya başkası adına açılmış hesaplarla yasağı aşma ihtimali ve tüm kullanıcıların yaşını kanıtlama zorunluluğunun özel hayat üzerindeki etkileri eleştirilerin merkezinde yer alıyor. Komünist milletvekili Soumya Bourouaha, uluslararası deneyimlerin bu tür tedbirlerin başarısızlıkla sonuçlandığını gösterdiğini belirtti. Sosyalist milletvekili Arthur Delaporte, yaş kontrol yöntemlerinin belirsizliğini eleştirdi. Boyun Eğmeyen Fransa Partisi (LFİ) milletvekili Louis Boyard ise düzenlemeyi “ikiyüzlü ve tehlikeli” olarak nitelendirerek, Avustralya örneğini gösterip yasağın kolayca aşılabileceğini savundu.
Yasanın arka planında, Fransa Ulusal Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı Anses’in çocukların ekran ve sosyal medya kullanımıyla ilgili artan endişeleri bulunuyor. Anses’in değerlendirmelerine göre, her iki çocuktan biri günde 2 ila 5 saat akıllı telefon kullanıyor ve bu kullanım genellikle sosyal medya bağlantılı oluyor. Ajans, ergenlerin yetişkinlere göre duygusal ve davranışsal açıdan daha kırılgan olduğuna dikkat çekerek, sosyal medya kullanımının uyku bozuklukları, özsaygının zayıflaması ve siber zorbalık gibi ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkileriyle bağlantılı olabileceğini vurguladı.
Fransa’nın kabul ettiği yasa, Avrupa’da çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası olarak görülüyor. Avrupa Komisyonu da bu konuda daha kademeli ve ortak bir çerçeve hazırlamaya çalışıyor. Fransa’daki bu uygulama, hem teknik yaş doğrulama sistemleri hem de Avrupa Birliği hukuku açısından bir test niteliği taşıyacak.
