Demir-çelik sektöründe teknolojik dönüşüm başlıyor. Yerli AC tahrik sistemleri ile enerji verimliliği artırılacak, karbon emisyonları düşürülecek.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Dünya Bankası desteğiyle TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında, demir-çelik sektöründe teknolojik dönüşümü hedefleyen bir program desteklenmeye hak kazandı. Bu programla, yaygın olarak kullanılan DC tahrik sistemlerinin yerine, yüksek verimlilik ve düşük bakım maliyeti sunan yerli AC tahrik sistemlerinin geliştirilmesi amaçlanıyor.
WAT Motor yürütücülüğünde hayata geçirilen Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini kapsıyor. Bu projeler arasında WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle verimlilik odaklı AC motor ailesi geliştirilmesi; Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor tarafından yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturulması; ve PGR ile Toprakkale Sac tarafından ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı yer alıyor.
Üniversite ve sanayi paydaşlarını bir araya getiren 8 kurumun katılımıyla yürütülen AR-GE ve ürünleştirme çalışmalarıyla, haddehane uygulamalarına yönelik yüksek güçlü ve rekabetçi ürünlerin geliştirilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanında yerli yetkinliğin artırılması ve ihracat potansiyeli yüksek sürdürülebilir çözümlerin üretilmesi amaçlanıyor. Programın temel hedeflerinden biri, verimlilikleri yüzde 82-88 seviyelerinde kalan DC motor sistemlerinin yerine, yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemlerini geliştirmek olarak belirlendi.
Bu dönüşüm sayesinde enerji tüketimi ve karbon emisyonları önemli ölçüde azaltılacak, bakım ihtiyacı düşürülerek işletme sürekliliği artırılacak. Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle donatılacak. Ayrıca, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayacak ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak tasarlanacak. Bu entegre yaklaşım, motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini kapsayan bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturacak.
Sanayi ve üniversitelerin iş birliğiyle Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesinin geliştirilmesi hedefleniyor. Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojilerin, Türkiye’deki sanayi tesislerinde kullanılmasının yanı sıra Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda ihracat potansiyeli taşıması amaçlanıyor. Bu yeni nesil tahrik sistemleri, enerji verimliliğini artıran, karbon emisyonlarını azaltan ve sürdürülebilir üretimi destekleyen teknolojiler sunarak Türkiye’nin yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine katkıda bulunacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılması küresel ticaret için kritik hale geldi. Türkiye’nin Avrupa pazarına yönelik demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerindeki karbon ayak izini azaltmak stratejik bir rekabet unsuru olarak öne çıkıyor. Enerji verimliliği yüksek, düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş sağlayamayan tesislerin gelecekte maliyet baskısıyla karşılaşması bekleniyor.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin en enerji yoğun sanayi alanlarından biri olup, toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık yüzde 22’sini oluşturuyor. Bu nedenle, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin verimli hale getirilmesi, hem enerji maliyetlerini düşürmek hem de karbon emisyonlarını azaltmak açısından büyük önem taşıyor. Haddeleme proseslerinde kullanılan eski nesil DC motor tabanlı teknolojiler, yüksek bakım ihtiyacı, düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüzün sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil. Elektrik makineleri ve güç elektroniğindeki gelişmeler sayesinde, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri demir-çelik sektörü için güçlü bir alternatif sunuyor.
